2023 milletvekili seçiminde iki parti birbirine çok yakın oy aldı. Yeniden Refah Partisi yüzde 2,9, Zafer Partisi yüzde 2,3. Arada 310 bin oy var — 53 milyonluk bir sandıkta neredeyse yuvarlama farkı.
Sonuç ise taban tabana zıt oldu: YRP Meclis'e girdi, Zafer Partisi giremedi.
Bu yazı o farkın nereden geldiğini ve Türkiye siyasetinde neden bu kadar çok parti kurulup dağıldığını anlatıyor.
Baraj indi ama belirleyici olan o değil
2022'de seçim barajı yüzde 10'dan yüzde 7'ye indirildi. Kamuoyunda bu "küçük partilerin önü açıldı" diye okundu. Gerçekte olan farklı.
Sistemde barajın yanında ittifak kuralı var: bir parti ittifakın parçasıysa, ittifakın toplam oyu barajı geçtiğinde o parti kendi oyu ne olursa olsun milletvekili çıkarabiliyor.
Yani küçük bir parti için iki ayrı yol var:
Yol 1 — tek başına yüzde 7'yi geçmek. 53 milyonluk geçerli oyda kabaca 3,7 milyon oy demek. 2023'te bunu yalnızca beş parti başardı.
Yol 2 — barajı geçecek bir ittifakın içinde yer almak. Kendi oyunuz yüzde 1 bile olsa yeter.
İkinci yol birincisinden çok daha kolay. Ve bir kez böyle olunca, küçük partinin rasyonel davranışı değişiyor.
Rakamlarla iki yol
2023'te ittifak yoluyla Meclis'e giren partiler:
| Parti | Oy | Pay |
|---|---|---|
| YRP | 1.527.048 | %2,9 |
| BBP | 530.770 | %1,0 |
Tek başına yüzde 7'yi geçenler AK Parti, CHP, MHP, İYİ Parti ve DEM Parti oldu.
Zafer Partisi 1.216.399 oyla — BBP'nin iki katından fazla — dışarıda kaldı.
Buradaki çarpıcı nokta şu: BBP, Zafer Partisi'nin yarısından az oy aldı ve Meclis'e girdi. Oy sayısı ile sonuç arasındaki bağ, ittifak tercihiyle koptu.
Bunun siyasete etkisi
Bu aritmetik üç davranışı doğuruyor.
Küçük parti için pazarlık, kampanyadan önemli hale geliyor. Yüzde 1'lik bir partinin Meclis'e girme ihtimali, sokakta oy toplamasına değil, hangi masaya oturduğuna bağlı. Kaynağını nereye ayıracağı da buna göre şekilleniyor.
Büyük parti için küçük ortak ucuz bir yatırım. İttifaka bir partiyi almak, o partinin oyunu toplama kazandırıyor ve karşılığında verilen şey birkaç milletvekilliği. Yüzde 2'lik bir ortak, seçimin kaderini belirleyebilecek bir marjda değerli hale geliyor.
Parti kurmanın maliyeti düşüyor. İttifak yoluyla temsil mümkünse, yeni bir parti kurup masada yer aramak makul bir strateji. Nitekim Yargıtay sicilinde şu an 23 kayıtlı parti var ve liste sürekli hareket ediyor: Gelecek Partisi 29 Temmuz 2026'da kendini feshetti, Yeni Parti 24 Temmuz 2026'da kuruldu.
Seçmen açısından ne anlama geliyor
Seçmenin karşılaştığı durum şu: verdiğiniz oyun Meclis'te karşılık bulup bulmayacağı, oy verdiğiniz partinin seçim öncesi kurduğu ilişkilere bağlı.
Bu, "boşa oy" tartışmasının kaynağı. Bir partiyi desteklemek isteyen seçmen, o partinin ittifak durumuna bakmak zorunda kalıyor — yani tercihini yalnızca kime yakın hissettiğine göre değil, aritmetiğe göre de ayarlıyor. Buna literatürde stratejik oy deniyor ve ittifak sistemleri bunu güçlendiriyor.
Karşı argüman da güçlü: ittifak sistemi olmasaydı yüzde 7'nin altındaki partilere verilen oylar tamamen temsilsiz kalırdı. 2023'te barajın altında kalan partilerin topladığı oy 4,4 milyonun üzerinde. İttifak, bu oyların bir kısmının Meclis'e yansımasını sağlıyor.
İkisi de doğru. Sistem, temsili genişletirken tercihi karmaşıklaştırıyor.
Ankette bunun karşılığı
Oy Sandığı anketinde parti tercihi soruluyor, ittifak tercihi değil. Bunun sebebi ittifakların seçim öncesinde kurulması ve bugünden bilinmemesi — bugün var olmayan bir ittifakı sormak, cevabı anlamsız kılardı.
Ama ankette 2023 oyu da soruluyor. Katılım büyüdüğünde şu okunabilir hale gelecek: küçük partilere yönelen seçmen orada kalıyor mu, yoksa büyük partilere mi dönüyor? Bu soru, bir sonraki seçimin ittifak masasında kimin ne kadar pazarlık gücü olacağını da belirleyecek.
Partilerin tek tek profilleri ve kuruluş bilgileri Partiler sayfasında. Anketin şu ana kadarki durumu ve neyi gösterip göstermediği ayrı bir yazıda.
Sayılar: 14 Mayıs 2023 Milletvekili Genel Seçimi resmî sonuçları (YSK, Türkiye geneli). Parti kuruluş ve fesih tarihleri: Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı parti sicili.
